Poremećaji Rasta Dece – Dete Niskog Rasta – Pothranjenost i Gojaznost

0

POREMEĆAJI RASTA

Nizak rast, odnosno zaostajanje u linearnom rastu, postoji kod sve dece sa telesnom visinom ispod -2SD (ispod 3.percentila) za uzrast i pol. Neophodno je neodložno ispitivanje u cilju otkrivanja poremećaja rasta ukoliko je:

  • telesna visina manja od -2SD (ispod 3.percentila) za uzrast i pol;
  • niska je brzina rastenja izmerena u periodu od najmanje 6 meseci bez obzira na telesnu visinu;
  • telesna visina je manja od 25.percentila kada ispovremeno postoji odstupanje od ciljne visine (genetskog potencijala rastenja) za više od 5cm;
  • deca rođena sa malom dužinom i težinom (prevremeno rođena ili sa intrauterusnim zastojem rasta) koja posle dve godine ne dostignu normalnu visinu, odnosno telesnu visinu u skladu sa visinom roditelja (odnosno sa ciljanom visinom).

CILJNA VISINA je očekivana visina koju će osoba dostići po završetku rasta. Izračunava se na osnovu pola deteta i visine roditelja.

DEČACI = majčina visina(cm) + očeva visina(cm) + 6,5                                                                                                                                       2

DEVOJČICE = majčina visina(cm) + očeva visina(cm) -6,5                                                                                                                                         2

poremepaji-rasta-dece-niskog-rasta-pothranjenost-i-gojaznost-clanak-1

DETE NISKOG RASTA

Poremećaji rasta nastaju u različitim genetski uslovljenim bolestima, poremećajima ishrane, stečenim hroničnim oboljenjima hormonskim poremećajima ili u nepovoljnim socijalnim ili psihoemocionalnim okolnostima.

Istraživanja učestalosti i uzroka niskog rasta u razvijenim zemljama pokazala su da je kod većine dece sa niskom rastom (84-89%) reč o potpuno zdravoj deci sa različitim fiziološkim oblicima niskog rasta- oblicima normalnog niskog rasta; ovo su deca koja ne ispoljavaju druge znake bolesti ili poremećaja.

Patološki niski rast u razvijenom zemljama nalazi se svega kod 11-16% niske dece. Važno je napomenuti da, što je odstupanje od normale veće, veća je i verovatnoća da dete ima neki od patoloških oblika niskog rasta.

Fiziološki oblici niskog rasta obuhvataju: porodični ili genetski niski rast, porodično usporen ili konstitucionalni niski rast, ili kombinaciju ova dva.

Glavne karakteristike porodično niskog rasta (familijarni ili genetski niski rast) su:

  • Normalna brzuina rastenja (na donjim percentilnim krivama);
  • Koštana zrelost odgovara starosti deteta;
  • Predskazana visina u odraslom dobu odgovara visini roditelja i drugih članova porodice.

Porodično (konsitucionalno) usporeno rastenje se karakteriše:

  • Obično umereno niskim rastom (od -2SD do -2,5SD);
  • Zaostajanjem u koštanom sazrevanju;
  • Predskazana visina u odraslom dobu odgovara visini roditelja i drugih članova porodice.
  • Roditelji (češće očevi) i bliski srodnici ove dece često su i sami u detinjstvu bili niskog rasta i kasnije ušli u pubertet.

Da bi se potvrdilo da se kod deteta radi o fiziološkom obliku  niskog rasta, potrebno je isključiti bolesti i poremećaje koji mogu da dovedu do zaostajanja u rastu (pedijatar i, po potrebi, pedijatrijski endokrinolog). Takođe se na osnovu porodičnog modela rasta i početka puberteta može izračunati genetski potencijal za rast.

poremepaji-rasta-dece-niskog-rasta-pothranjenost-i-gojaznost-clanak-2

Idiopatski nizak rast označava nizak rast nepoznatog uzroka kod dece čija je visina ispod -2SD za uzrast i pol i koja imaju brzinu rastenja ispod proseka. Ova deca ne ispoljavaju druge poremećaje rasta, a testovi pokazuju normalan odgovor hormona rasta.

Patološki (organski) uzroci niskog rasta obuhvataju brojne i različite hronične bolesti i genetske poremećaje. Samo kod 5% dece uzroci niskog rasta su endokrinološki poremećaji. U brojnim bolestima nizak rast je glavna tegobas i osnovna klinička manifestacija.

  • nedostatak hormona rasta
  • hipotireoidizam
  • rahitis, bolesti kostiju
  • genetski poremećaji
  • nizak rast prouzrokovan intrauterusnim zastojem rasta
  • celijakija, inflamatorne bolesti creva
  • terapija glikokortikoidima u većim dozama (astma, reumatske bolesti)

Prepoznavanjem  fizioloških oblika niskog rasta izbegavaju se opsežna, komplikovana i skupa ispitivanja. Zadatak lekara je da objasni roditeljima uzrok niskog rasta, da im predoči progniozu (najčešće povoljnu) u pogledu visine u odraslom dobu I otkloni nepotrebnu zabrinutost deteta I roditelja.  Sa druge strane, rano otkrivanje onih uzroka poremećaja rasta I razvoja koji mogu da se leče poboljšava krajnji ishod lečenja I omogućava bolju prognozu.

poremepaji-rasta-dece-niskog-rasta-pothranjenost-i-gojaznost-clanak-3

POREMEĆAJI UHRANJENOSTI

Pothranjenost. Kod dece kod koje postoji blag ili umeren poremećaj uhranjenosti (težina u odnosu na visinu ispod -2SD)neophodna je konsultacija pedijatra, koji će uzeti detaljnu anamnezu, izvršiti klinički pregled i po potrebi planirati osnovna laboratorijska ispitivanja; cilj je da se otkriju eventualne greške u ishrani, najčešći nutritivni nedostaci ili neprepoznata infekcija. Korekcija u ishrani, dodatak gvožđa ili vitamina D ili lečenje npr. mokraćne infekcije mogu da reše problem.

Ukoliko odojče ili malo dete ima teži poremećaj uhranjenosti (-3SD) potrebno je da ga pedijatar uputi radi dopunskog ispitivanja na sekundarni ili tercijarni nivo pedijatrijske zaštite.

poremepaji-rasta-dece-niskog-rasta-pothranjenost-i-gojaznost-clanak-4

Prekomerna uhranjenost i gojaznost. Učestalost gojaznosti kod dece svih uzrasta je sve veća. Novi standardi rasta SZO su korisno sredstvo u proceni prekomerne uhranjenosti ili gojaznosti kod odojčadi i dece. Ako je telesna masa iznad +2SD (ili 95.percentila) za uzrast i pol, uz povećani indeks težina za dužinu i indeks telesne mase (za decu preko 6 godina) treba sa pedijatrom razmotriti način ishrane i napraviti plan korekcije, uz planiranje povećanja fizičke aktivnosti deteta.Ukoliko dete ima teži stepen gojaznosti (preko+3SD) treba da se uputi na ispitivanje u pedijatrijsku ustanovu tercijernog nivoa.

Grafikoni i tabele antropometrijskih pokazatelja za sve uzraste za decu oba pola  dostupni su na http://www.who.int/childgrowth/en

SD = standardna devijacija

Share.

About Author

Comments are closed.