Rak materice je trenutno veoma čest, na četvrtom mestu posle raka dojke, kože i gastrointestinalnog trakta. Rak materice obično pogađa žene starosti od 40 do 60 godina.
Rak materice i faktori rizika
Nijedno od navedenih stanja samo po sebi ne dovodi do raka materice. Ona samo povećavaju rizik od razvoja bolesti.
Faktori rizika uključuju:
- dijabetes;
- hipertenzija;
- pušenje;
- infekcija humanim papiloma virusom;
- HIV;
- rani početak seksualne aktivnosti;
- kasna menopauza;
- poremećaji menstrualnog ciklusa;
- neplodnost;
- veliki broj seksualnih partnera;
- rano prvo rođenje;
- venerične bolesti;
- uzimanje oralnih kontraceptiva;
- prekomerna težina.
ČINjENICA: Žene koje imaju 10-25 kg prekomerne težine imaju tri puta veći rizik od razvoja raka endometrijuma nego one normalne težine, a žene koje imaju više od 25 kg prekomerne težine imaju devet puta veći rizik.
Prekancerozni uslovi
Erozije, čirevi, ožiljci od porođajnih trauma, kondilomi, polipi i leukoplakija, kao i hronični endocervicitis i endometritis smatraju se prekanceroznim stanjima i igraju glavnu ulogu u razvoju raka materice.
Simptomi kancera materice
Nažalost, rak materice je bolest čiji se simptomi javljaju tek u kasnijim fazama. Dugo vremena maligni tumor ne pokazuje nikakve znake. Simptomi koji muče pacijente obolele od raka uključuju leukoreju, krvarenje i bol.
Leukoreja je abnormalni vaginalni iscedak. Normalno, vaginalni iscedak kod žene je toliko blag da ne ostavlja mrlje na odeći. Samo tokom ovulacije postaje malo primetniji – viskozan, žilav i providan. Normalan iscedak je bistre boje i vodenaste teksture.
Leukoreja može biti u boji od bele i žućkaste do zelene, a njena zapremina i tekstura takođe mogu varirati, od staklaste do sirupaste. Leukoreja je uvek znak da nešto nije u redu u ženskom telu i nikada se ne pojavljuje bez razloga. Boja i tekstura leukoreje zavise od osnovnog stanja.
- Beli, iscedak sličan sira sa slabim kiselim ili mirisom crnog luka je simptom kandidijaze ili vaginalne kandidijaze.
- Grušasti iscedak sa mirisom trule ribe ukazuje na bakterijsku vaginozu, poremećaj vaginalne flore.
- Sluzavi iscedak sa krvavim prugama ukazuje na eroziju grlića materice, što zauzvrat može ukazivati i na neko osnovno ginekološko stanje.
- Seksualno prenosive infekcije (SPI) se takođe mogu prepoznati po neobičnim mirisima u iscedku, posebno tokom akutne faze. Penušavi iscedak sa mirisom ribe je simptom trihomonijaze, dok žuti, gnojni iscedak ukazuje na hlamidiju. Zelenkasta nijansa ukazuje na gonokoknu infekciju i tako dalje.
Pošto leukoreja nije sama po sebi bolest, već samo njen simptom, nije potrebno lečiti sam iscedak, već osnovni uzrok. Lečenje zavisi od osnovnog stanja i može uključivati antibiotike, fizikalnu terapiju, vitaminsku terapiju, kupke, ispiranje, supozitorije i druge tretmane
- Leukorejamože biti vodenasta, sluzava, gnojna, krvava, neprijatnog mirisa ili bez mirisa. U stadijumima raka 3 i 4, vaginalni iscedak je gnojnog karaktera. Krvarenje može biti oskudno i povremeno ili obilno i često.
- Rak grlića materice karakteriše kontaktno krvarenje. Znak maligniteta u većini slučajeva je pojava krvavog vaginalnog iscedka nakon prestanka menstruacije.
- Bol je kasni simptom raka materice, što ukazuje na to da su limfni čvorovi i karlično tkivo uključeni u proces raka.
- Opšti simptomi i gubitak težine javljaju se veoma kasno, u veoma uznapredovalim fazama. Žene sa rakom materice obično održavaju zdrav izgled.
Stadijumi raka materice
- Faza 1 – lokacija tumora u telu materice;
- Faza 2 – oštećenje tela i grlića materice;
- Faza 3 – širenje na parametrij ili metastaze u vaginu;
- Faza 4 – širenje van karlice, invazija bešike ili rektuma.
Dijagnostika
Dijagnoza obuhvata bimanualni vaginalni pregled pomoću spekuluma. Tokom pregleda može se primetiti krvarenje zbog traume tumora prstom kojim se pregleda. U slučajevima uznapredovalog raka materice, vrši se i rektalni pregled kako bi se utvrdilo da li se tumor proširio na karlične zidove i uterosakralne ligamente.
Za otkrivanje ranih oblika raka, citološki brisevi ili biopsije se uzimaju u svim slučajevima bilo kakvih promena na grliću materice. Ukoliko se sumnja na rak grlića materice ili materice, odvojeno se vrši dijagnostička kiretaža cervikalnog kanala i materične šupljine, nakon čega sledi histološki pregled.
ČINjENICA: Rak grlića materice ostaje neotkriven kod više od polovine pacijentkinja čiji se pregled sastoji isključivo od bimanuelnog vaginalnog pregleda. Međutim, kod pregleda spekulumom, stopa pogrešne dijagnoze se smanjuje skoro pet puta, dok se kod biopsije pogrešna dijagnoza primećuje samo u izolovanim slučajevima.
ZAKAŽITE TERMIN
Druge metode istraživanja:
- ultrazvučna tomografija (ultrazvuk);
- limfografija;
- ileokavografija;
- intravenska pijelografija;
- irigografija;
- cistoskopija;
- rektoskopija;
- CT;
- MRI;
- limfangiografija;
- biopsija tumora tankom iglom.
Ove studije su veoma važne kod raka materice za razvoj plana za zračenje ili kombinovano lečenje.
Lečenje
Taktika lečenja zavisi od starosti pacijenta, opšteg stanja i stadijuma raka. Lečenje je prvenstveno hirurško – potpuno uklanjanje materice i dodataka, a ponekad i uklanjanje karličnih limfnih čvorova. Moguća je kombinovana terapija, uključujući postoperativno zračenje vaginalnog patrlja i intrakavitarnu gama terapiju. Za rak u stadijumu 3, primenjuje se i preoperativna radioterapija. U slučajevima lokalnog širenja tumora i kontraindikacija za operaciju, radioterapija se koristi kao samostalan tretman. Antitumorski lekovi su efikasni kod visoko diferenciranih tumora u stadijumima 3 i 4.
ČINjENICA: Petogodišnja stopa preživljavanja kod raka materice nakon hirurškog lečenja kreće se od 84% do 45%, u zavisnosti od stadijuma bolesti. U slučajevima recidiva, 25% pacijenata koji su prvobitno lečeni hirurški može se izlečiti radioterapijom karlice. U stadijumu 4, petogodišnja stopa preživljavanja je do 9%.
Prevencija raka materice
Jedina moguća prevencija raka materice su ginekološki pregledi za sve žene seksualno aktivne dobi svakih šest meseci. Ultrazvuk i citološki pregled (svake dve godine) pomažu u otkrivanju prekanceroznih lezija, a njihovo lečenje može pomoći u sprečavanju raka.
VAŽNO! Blagovremeno i pravilno lečenje prekanceroznih lezija grlića materice je od najveće važnosti.
